Een maand geleden was ik tien dagen in stilte. En ik was er even stil van.
Veel mensen vroegen me hoe het was, waarop ik antwoordde dat dat eigenlijk niet in woorden uit te leggen valt. Omdat ons denkende brein nog geen fractie kan begrijpen van wat je daar mag ervaren. Ik ga toch een poging doen, gezien alle vragen die ik erover krijg en omdat ik het iedereen gun – dit leren sterven met een glimlach.
Ik zou het iedereen aanraden, maar ben daarmee ook voorzichtig. Want naast dat dit het meest bijzondere is dat ik ooit heb gedaan, was dit ook het meest zware. Hoe je het ervaart en wat het je brengt is natuurlijk heel persoonlijk. Maar ben je benieuwd naar mijn ervaring, dan deel ik hem graag met je.
Wat is Vipassana?
Vipassana is een stilte meditatie van tien dagen waarin je in essentie twee dingen beoefent: waarnemen én gelijkmoedigheid. Waarnemen gaat hierbij over objectief waarnemen, zonder oordeel of alle verhalen eromheen. Gelijkmoedigheid gaat (in mijn woorden) over de moed om te blijven bij wat er is, en het op geen enkele manier anders te willen dan dat. Wikipedia omschrijft gelijkmoedigheid als een toestand van psychische stabiliteit en kalmte.
Dit beoefen je door tien dagen lang – van half vijf ’s ochtends tot negen uur ’s avonds – in meditatie je adem en de sensaties op je lichaam waar te nemen, gelijkmoedig en zonder oordeel. Natuurlijk zijn er ook korte eet- en rustpauzes tussendoor, en een lezing van anderhalf uur in de avond. Door te mediteren train je je brein en leg je nieuwe paden aan. Je leert jezelf nieuwe manieren van je verhouden tot alles wat zich voordoet. Je oefent dit in meditatie en leert daarmee een skill die je ook in de rest van je leven meeneemt. Als je je brein – net als een spier – blijft trainen natuurlijk.
Mind and body spa
Op een dag realiseerde ik me dat het een soort mind en body spa is, Vipassana. Wanneer besteed je nu ooit tien dagen op rij, aandacht aan je lichaam en geest? Maar reken vooral niet op een ontspanningsmassage, in deze spa hebben ze alleen deep tissue. En die doet ook pijn. Maar het resultaat is daarna dat je soepeler bent dan ooit, in zowel lichaam als geest. Ik sprak een Belgische deelneemster na afloop die zei: ‘Amai, je zou toch zeggen dat je helemaal kreupel naar buiten loopt na zo lang in dezelfde houding te zitten. Maar ik voel mij losser dan ooit!’ Ook ik ervaarde tijdens de meditaties pijn in mijn lichaam, maar daarna meer ontspanning dan ooit tevoren.
Veel mensen komen door Vipassana dan ook van allerlei (mogelijk psychosomatische) klachten af, zoals rugpijn, oude blessures of spierspanningshoofdpijn. Ik had vooraf nooit gedacht dat deze tien dagen zo’n groot effect zouden hebben op mijn lichaam. Ik was zwaar onder de indruk van wat er letterlijk loskwam. Terwijl het eigenlijk heel logisch is. Spanning zet zich onbewust vast in je lichaam. Dat is waarom dieren na spanning gaan trillen, om de spanning weer kwijt te raken. Door die spanning als mens bewust te maken, kan je dat onbewuste proces doorbreken. Zelfs mijn cyclus die normaal altijd vier weken duurt, kwam na Vipassana na twee weken ineens weer. Een duidelijke aanwijzing dat er fysiek veel is gebeurd.
Een ontwarring van alle verhalen
Niet alleen fysiek maar ook geestelijk is er een hoop ontward. In de lezingen ’s avonds wordt ook verteld dat Vipassana is als een diepe ingreep in je brein. Tijdens Vipassana realiseerde ik me op een dag: ik had geen idee, waar ik aan begon. Ik dacht dat ik ging leren mediteren. Maar ik leerde een nieuwe manier van verhouden tot mijn lichaam, mijn gedachten en emoties. In Vipassana maak je allerlei onbewuste processen bewust, zoals je gedachten, en dat geeft keuzevrijheid in denken en handelen. Vipassana betekent dan ook: de dingen zien zoals ze echt zijn.
Zo wordt door tien dagen in stilte bijzonder duidelijk hoeveel gedachten er wel niet in je opkomen gedurende de dag. Überhaupt maar ook als je iemand ziet. En ik moest denken aan de video van Meneer Mandje (YouTube hem als je hem niet kent). Hoe fijn is het om te mogen beoefenen dat je terug gaat naar de pure observatie als je iemand ziet: Mens. (Of: Mand 😉). Niets meer, niets minder.
Na Vipassana betrap je jezelf er ook heel snel op wanneer je weer afdwaalt in gedachten in plaats van in het nu bent. En het leert je soms zelfs te lachen om de gedachtes die voorbij komen. ‘Yes, the mind likes to chat’, wist mijn leraar deze observatie gelijkmoedig te verwoorden.
Een nieuwe werkelijkheid
De beoefening van gelijkmoedigheid leert je om te gaan met de ups en downs van het leven, mede door de wetenschap dat alles altijd verandert. Een tegeltjeswijsheid die ik eerder wel begreep, maar nu op een dieper niveau heb ervaren. Waardoor je situaties veel makkelijker kan ervaren als ‘het is wat het is’ en daarnaar handelt. Niet onverschillig, wel gelijkmoedig. ‘Yes, we are here to practice’, verwoordde mijn leraar wederom mooi. En zoals voor alles geldt: hoe meer je oefent, hoe makkelijker het wordt. Zo kwam ik vlak na Vipassana met mijn auto stil te staan langs de weg, en een voorbijrijder merkte op dat ik er wel erg rustig onder bleef. Ik had het zelf niet eens door.
Het verandert dus hoe je de werkelijkheid ervaart en ermee om kan gaan. En aan die nieuwe werkelijkheid moet je na zo’n intensieve training dan ook wel weer even wennen. Net zoals je na een operatie ook herstel nodig hebt. Alsof je ineens weer scherp ziet of een nieuw stel hersenen hebt gekregen.
Wat gelijkmoedigheid rijker en een illusie armer
De meest gestelde vraag over Vipassana was: wat levert dit je dan op? Wat op zichzelf al een interessante vraag is, die mogelijk laat zien hoe graag we ergens naartoe (of van weg) bewegen. Om hem toch te beantwoorden, zoals je je kan voorstellen geeft deze berusting in alles wat er is vooral: rust. Vipassana helpt je daarnaast ook uit de illusie dat er een moment van verlossing komt of iets buiten jezelf is, wat jou uiteindelijk gelukkig maakt. Dit idee (en de gedachten daarover), dat er ergens in de toekomst mogelijk iets is – een ‘eindstation’, houd je alleen maar gevangen in onrust en ongeluk. Het gaat niet over dat ene ding vinden, krijgen, weten of doen. Het gaat erom dat je in dit moment kan zijn, vrij van gehechtheden en aversies, en alles kan omarmen. Het insluiten van de plus én de min. Hoe kan de een gelukkig zijn in dezelfde omstandigheden waarin een ander totaal ongelukkig is? Het antwoord moet dus binnenin ons liggen. En dat antwoord lijk je wel aardig te vinden in Vipassana.
Vipassana leert je hiermee het pad van de Boeddha. Die na tien dagen in stilte ondervond, dat er een weg is uit ons lijden. Door te observeren en daarbij gelijkmoedig te blijven. Altijd vanuit de wetenschap: anicha – dat alles verandert. Dat is de wet van de natuur. Deze wetenschap verlicht de vaak sluimerende onrust en de zoektocht naar meer of iets anders.
Mag je dan nergens meer van dromen?
De vraagtekens die dit vaak oproept is of je dan nergens meer van mag dromen of je nergens meer aan mag hechten. Maar Vipassana gaat er niet over dat je niets meer leuk of niet leuk mag vinden. Geniet, volop. Droom, fantaseer en maak plannen, volop. Maar wees vooral niet te teleurgesteld als de realiteit toch anders blijkt te zijn. Hecht je dus niet te veel aan dat plaatje. Want dat is vaak waar de pijn zit. Ze noemen dat ook wel de expectation gap. Je leert hieruit te komen, jezelf erop betrappen als je erin schiet (luchtkastelen aan het bouwen bent) en ook dat weer te zien als een mooie oefening. Het helpt als je het onderscheid kent tussen wel de stappen zetten die je wilt zetten en tegelijkertijd oké zijn met alles wat er is en daarbij op je pad komt. Dat is geen keuze, het kan naast elkaar bestaan.
En nu?
Ben ik dan nu af, heb ik het ‘eindstation’ bereikt? Ik hoop dat na het lezen van dit artikel die vraag niet overblijft. Volgens mij bestaat dat dus ook niet. Wetende dat alles altijd verandert, zowel in het leven als in mijn innerlijke wereld, vraagt dit ook van mij continue beoefening. Maar ik heb wel meer rust dan ooit gevonden in wat er is. Ik accepteer dat de zon schijnt en het regent tegelijkertijd. Ik accepteer dat dat rust geeft en onrust tegelijkertijd. Geluk en ongeluk. Ik accepteer dat mijn neiging soms is ervan weg te gaan, maar ik blijf. En daar, precies daar, vind ik mijn rust. In het zijn met alles dat er is.
Wat zou het jou kunnen brengen, tien dagen in stilte?